Karencja pokarmowa, czyli kiedy musimy uważać na „pełny żołądek”

Karencja pokarmowa odnosi się przede wszystkim do pozostawania na czczo przed zabiegami operacyjnymi, jednak pewne kwestie warto przedstawić w perspektywie ratownictwa. Pełny żołądek u pacjenta może przysporzyć wielu kłopotów, które wcale nie musiały się wydarzyć. Choć pacjent z „pełnym żołądkiem” wydawałoby się jest łatwy do wskazania, to grupa pacjentów „z potencjalnie pełnym żołądkiem” jest już spora i warto o tej grupie pamiętać.

Pacjent na czczo

Na czczo, czyli na pusty żołądek. W stanie fizjologicznym całkowite opróżnienie żołądka z jego treści zależy od spożytego pokarmu. Opróżnienie z czystych płynów następuje po 2 godzinach, natomiast z pokarmu stałego co najmniej po 6.

Dostanie się do żołądka choćby niewielkiej ilości treści pokarmowej wiąże się ze wzrostem zachorowań i śmiertelności. Poprzez aspirację niewielkiej ilości mamy na myśli tu 0,4 ml/kg mc. kwaśnej treści żołądkowej (pH <2,5). Przykładowo dla pacjenta ważącego 70 kilogramów jest to 28 ml. Według Wikipedii to niecałe dwie płaskie stołowe łyżki.

Aspirację może wywołać proces czynny, czyli wymioty lub proces bierny, czyli regurgitacja. Wymioty występują częściej w płytkim znieczuleniu i sedacji (np. w indukcji znieczulenia), a regurgitacja zazwyczaj u pacjentów nieprzytomnych, np. poddanych anestezji, gdzie odruchy obronne są zniesione całkowicie.

Aspiracja treści pokarmowej grozi niewydolnością oddechową oraz powikłaniami takimi jak chemiczne zapalenie płuc (zachłystowe zapalenie płuc, zespół Mendelsona).

Zabiegi operacyjne

Przed zabiegiem operacyjnym każdy pacjent musi pozostać ma czczo. Ma to na celu profilaktykę powikłań spowodowanych ewentualną aspiracją treści pokarmowej w trakcie przeprowadzania znieczulenia. W 2011 roku Europejskie Towarzystwo Anestezjologii wydało wytyczne na ten temat i zainteresowanych odsyłam do tejże publikacji („Głodzenie w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci”).

Zaburzenia opróżniania żołądka

Aby wszystko skomplikować trzeba pamiętać o tym, że nie tylko czas od przyjęcia posiłku wyznacza bezpieczną karencję. Istnieje szereg czynników, które zaburzają opróżnianie żołądka. Są to:

  • wszelkie zaburzenia metaboliczne (cukrzyca, niewydolność nerek)
  • zaburzenia funkcjonowania żołądka i jego motoryki (refluks żołądkowo-przełykowy)
  • stosowanie opioidów (zwiększając napięcie mięśni gładkich powodują skurcz odźwiernika, opóźniając opróżnianie żołądkowe)
  • otyłość (z powodu wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej)
  • urazy (pacjentów po urazie traktujemy jak „z pełnym żołądkiem”)
  • niedrożność przewodu pokarmowego (opróżnianie żołądka jest zatrzymane, więc pojawiają się wymioty)
  • ciąża (o tym poniżej)

Ponadto zalegania treści żołądkowej możemy spodziewać się u pacjentów:

  • we wstrząsie
  • z bólem przewlekłym (ostrym)
  • z uszkodzeniami wielonarządowymi
  • z oparzeniami

Objawy aspiracji

Przy podejrzeniu aspiracji treści pokarmowej (u pacjentów nieprzytomnych często pozostaje bezobjawowa) warto zwrócić uwagę na takie objawy (wg Packer MalcolmM., Zachłyśnięcie, [w:] James J. Duke (red.), Sekrety anestezjologii, Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2008):

  • kaszel
  • świst oddechowy
  • sinica (spadek SpO2)
  • rzężenia osłuchowe
  • tachykardia

Postępowanie

U pacjentów „z pełnym żołądkiem” w stanach nagłych optymalna byłaby szybka intubacja, jednak w warunkach zespołów podstawowych niestety bardzo rzadko jest to możliwe. Pozostaje zatem unikać możliwości aspiracji, poprzez ułożenie pacjenta w pozycji bezpiecznej, ostrożne stosowanie wentylacji zastępczej (bez wywoływania nadmiernego ciśnienia – optymalna jest tlenoterapia bierna), stosowanie leków przyspieszających pasaż treści pokarmowej (Metoclopramid). ZRM z pielęgniarzem na pokładzie ma do dyspozycji ewentualnie założenie zgłębnika do żołądka i odbarczenie treści (wg Rozporządzenia MZ z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego). W przypadku aspiracji należy walczyć z niewydolnością oddechową.

Kobiety w ciąży

Kobiety w ciąży są kolejną grupą pacjentów zawsze z „pełnym żołądkiem” (od 12 tygodnia ciąży). Ryzyko zachłyśnięcia u kobiet wiąże się ze zmianami w obrębie przewodu pokarmowego (przemieszczenie żołądka i jelit w stronę klatki piersiowej) oraz ze zwolnionym opróżnianiem żołądka. Dodatkowo ryzyko regurgitacji u kobiet w ciąży wiąże się z działaniem miorelaksacyjnym progesteronu, który może doprowadzić do refluksu żołądkowo-przełykowego.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s